LEGAL DISCLAIMER:

Yorumlar ve bilgilerin dogrulugu veya gecerliligi icin hicbir sorumluluk kabul edilmez. Yani,
USE AT YOUR OWN RISK!

Ben, benden bir sene once mezun olmus bir arkadasin tavsiyerinden bayagi yararlanmistim.
Onun tavsiyeleri olmasaydi isim cok daha zor olabilirdi. Bu isin en zor kismi, "benim GPA'imde
bir adam nereyi yazmali?" sorusunun cevabini bulmaktir. Ben "onceki sene benim GPA'ime yakin
GPA ile kim nereye gitti" bilmek isterdim. Ayrica GRE'den kac alinsa iyidir, falanca okul
nasildir gibi sorularin cevaplari da mukemmel olurdu. O yuzden seneye basvuracak arkadaslarim
icin (ve herkes icin) bir senede edindigim ve genelde nesilden nesile gecmeyen tecrubeleri
sizinle paylasmak istedim. Umarim benden sonraki senelerde insanlarin isi daha kolaylasir.

1. SEBEP

Once Amerika'ya gitmek icin bir sebep bulmaniz lazim. Kolay verilecek bir karar degil. Bazi kiz
arkadaslarimiza aileleri karsi bile cikmis. Son derece ciddi dusunmek, onyargilardan arinmis
bir sekilde bilgi toplamak, degerlendirmek vs. lazim.

Su an bavullarini toplamakta olan biri olarak "sahsi" kanaatim su: Isin ozu kapak atmak veya
atmamak. Eger Turkiye'ye donecekseniz, zannetmeyin ki Aselsan veya Vestel bir Stanford
mezunu elemana tonla para versin. Oyle bir elemana ihtiyac yok. O yuzden Turkiye'ye donup
muhendislik yapacaksaniz hic GITMEYIN. Muhendislik yapmayacaksaniz, o zaman Amerika'da isletme
master'i yapip donmeniz (zaten donmeme gibi bir sansiniz pek yok isletmede) iyi fikir. Ama
muhendislik yapmak istiyorsaniz, Amerika alternatifini dusunmelisiniz. Aslinda donecekseniz
bile oralara gitmis olmanin verecegi tecrube vs. inkar edilemez. Akli basinda hocalarinizla
(siz bilirsiniz onlarin kimler oldugunu, bilmiyorsaniz siz gitmeseniz daha iyi olur) falan
uzun uzun konusun. Staj yaptiginiz yerde "mutlaka" R&D muhendisleri ile falan
konusmaya calisin. ODTU mezunu muhendisler ile konusun. Sonra Amerika'ya gitmis "komsunun
oglu, dayinin kizi" felan ile, olmazsa ailesi falan ile ("nereye gitti, ne yapti nerde calisti
kac kazandi; donduyse su an nerde ne yapiyor" seklinde) konusun. Dinlediklerinizi iyi
degerlendirin ve kararinizi "multiple" kaynaklara dayandirarak alin.

2. SUPHELER

"Ben kim, Amerika'ya gitmek kim" diyenler, bildikleri cercevesinde aslinda biraz hakli
olabilirler. Cunku ilk bakista, Amerika sadece universitede ilk bese girenlerin gidecegi bir
yer gibi gozukuyor. Cunku duydugumuz (en azindan benim duydugum) hikayeler/destanlar hep
"ODTU'yu/Bilkent'i 1. bitirdi cehennem oldu gitti" seklinde idi. Cunku "tandans" oyle idi,
ancak birinciler falan gidecek cesareti ve gerekli azmi (sonucta hakettiginize emin degilseniz
bu isle gerektigi kadar ugrasmazsiniz; gercekten zahmetli bir istir) bulabiliyorlardi.

Bu isle harbi harbi cok ugrasmis biri olarak uzun bir ugrasin sonunda "kim gider?" sorusunun
cevabini soyle veriyorum:

3. sinif sonunda ortalamasi 3.00'in uzerinde olan, ingilizcesi de fena olmayan HERKES Amerika'da
BIR YERE gidebilir.

3. NASIL OLUYOR DA GIDIYORUZ

Su an, eger 3. sinifin sonundaysaniz (ve ODTU EE'deyseniz), Ingiltere'deki bir okuldan "resmen
basvurmadan" kabul/asistanlik Allah ne verdiyse alirsiniz. (Ama gitmeyin Ingiltere'ye.)

Amerika'da bir okula daha basvurmadan "asistanlik basvuru formu" doldurdum ben, profesorlerle
yazistim, burokrasilerini mesgul ettim. Benim not ortalamami "bilmiyorlardi" bile.

Amerika'da "bir suru" universite, EE ve CS bolumu var ve research/teaching derken bayagi bir
asistana ihtiyaclari oluyor. (Nerde okudugumu simdi hatirlamiyorum ancak "graduate
student'larin nerdeyse "yarisinin" financial aid aldigini okumustum). IEEE'nin Spectrum/Computer
vs. gibi dergilerinin arkasinda ara sira "Academic positions open" kosesinde "Research Assistant"
arandigini (boyle arayanlar gariban okullardir; iyilere herzaman kalifiye ogrenciler zaten
basvururlar) gorebilirsiniz.

Kaliteli ya da kalitesiz, hangi okulun EE (veya CS) bolumunun "faculty"sine (-ki hocalarin alayi
anlamina gelir) bakarsaniz, resmen bir Cin ve Hint (arada bir kac Turk ve Yunan) isgali altinda
oldugunu gorursunuz. Amerikalilari parmakla sayarsiniz. Ayni durum dogal olarak graduate
students'de de var. Tamam bunlarin bir kismi, Amerika dogumlu ve Hintli ve Cinli ama bu kadar
adam nerden gelmis ?

Genel kani: parasini cebinden verip okuyan (ve bunun rahatligi icinde olan ve rahatina duskun
olan) beyaz Amerikalinin, EE'nin ilk iki-uc senesinde gordugu derslerden tatmin olamamak
bir kenara (icerik olarak cok teorik ve "end-product"tan uzaktirlar) afakanlar basmak
suretiyle "isletme" gibi alanlara (parasiyla degil mi) kaymasi sonucunda yabanci ogrenciye
sicak bakilir hale gelinmesi.

Yani: "Their army MAY want you."

(Hatta genel olarak US'in yabanci "Information Technology" professionals'a ihtiyaci var,
dinmek bilmeyen "Is there an IT worker shortage?" geyikleri sonucunda senato (May 18 1998)
H1-B (permanent worker) visa kontenjanini 30000 artirdi.)

4. GIDIYOR MUYUZ ?

Bu is azim, kafa kullanma, kararlilik ve SANS isi. Bu sene olmaz, seneye olur, ya da master'dan
sonra doktora icin olur, cesaretinizi kirmis olmayayim, ancak bu yatirimin batma ihtimali de
var. Batarsa Amerikalilar yuzunden bile batabilir. Butun dunyadan basvurulari degerlendirmekle
ugrasirlarken "onlarin" sebep olduklari "tuhafliklardan" bazilari soyle:

a) Ortalamasi 3.8 olan bir arkadasim once North Carolina State'den research asst, sonra da
Ohio State'den "fellowship" (breh breh) aldi. Ortalamasi yine 3.8 olan bir diger arkadas ise
Ohio State'den hicbir financial aid alamadi hatta isyan edip mektup bile gonderdi. Sonra ona
Georgia Tech'den (Ohio S'den bariz daha iyidir) research asst. geldi. Alanlari da ayni olan
bu arkadaslarin durumu en buyuk tezatlardan biridir.

b) Ben ve bir arkadasim Texas A&M, UC Irvine ve U. of Maryland'a beraber basvurduk. Beni
Maryland haric digerleri kabul etti; onu sadece Maryland kabul etti.

Bunlar nadir de olsalar, sans faktorunun unutulmamasi gerektigini gosteriyorlar. Secimlerinizi
yaparken bunu minimuma indirmeye calismalisiniz.

5. BEDEL

Bu isin bedeli su: TOEFL ucreti+GRE ucreti (biz girdigimizde $80+$120 idi sanirim; giderek
artmakta), basvurdugunuz okul sayisi carpi ortalama $40 basvuru ucreti, GRE ve TOEFL
sonuclarini okullara "forward" ettirmek icin sinav ve okul basina $13, bazi okullarin
"financial aid consideration deadline"ina yetismek icin United Parcel Service'e
bayilabileceginiz $25, banka ceki masrafi, normal posta falan filan derken 9 okula
basvuran bendeniz $900 kadar para yatirdim bu ise.

Daha onemlisi, bol miktarda zaman ayirdim (Telecom sinavindan iki gun once saat 18:00'den
gece 3:30'a kadar basvuru formu doldurdum (3 okul icin); isletme basvurulari daha igrenc,
bir arkadasim gece 5'lere kadar yazilar yazdigini soylerdi). Bolum labinda cok zaman
gecirdim durmadan okullarin webpage'lerini tarayarak, mektuplar atarak. Referans mektuplari
icin hocalarin pesinde kostum, yalvardim, kapilarina notlar biraktim ("yarin gondermem
lazim hocam!"). Acikcasi muallakta bir is (-ki benim bu yaziyi yazmamin tek sebebi bu
muallakligi sizin icin biraz olsun gidermektir) icin 4. sinifin ilk donemi fiziksel olarak
ve zihnen yoruldum. Ama zaten 4. siniftaki notlari kimse bilmeyecek. 3. sinifin sonuna kadar
tutturdugunuz not ortalamasi kaale aliniyor cunku. Tezi de ikinci donem rahat rahat
halledersiniz. Hatta su an UC Santa Barbara'da olan bir arkadasimin 4. siniftaki muhtesem
"serilip yatisini" unutamam.

6. KRITERLER

Burasi yatirimin yonunu belirlemede en etkili olacak bolum. Cunku ilk ellideki elli okula
birden basvuramayacaginiza gore (maddi acidan olmasa bile, form doldurmaktan yikilirsiniz)
size uygun 8 kadar okulu bir sekilde secmeniz lazim. 4-5 okula basvurmak bence az o yuzden
riskli, ne kadar cok okula basvurursaniz o kadar isi saglama alirsiniz tabii bir o kadar
da zaman harcarsiniz.

Orada okumak cok pahali. Yilda ortalama $25000'e falan geliyor. O para cogumuzda yoktur, o
yuzden bizim esas derdimiz burs falan bulmaktir. Mali yardim ikiye ayrilir: Turkiye'den ve
gittiginiz okuldan. Turkiye'den aldiginiz burs karsiliklidir, hatta geri donmenizi zorunlu
kosar. Fullbright okulu bitirmis olmanizi ister; Turk Egitim Vakfi ise doktora'ya izin
vermez, elektronik'ten ziyade isletme master'i yaptirmaya sicak bakan bir vakiftir.

Tubitak ise, biraz az para verir ve karsilikli (geri odersiniz) ve ilk sene icin verir.
Sonraki sene siz RA/TA bulursaniz gayet guzel olur.

ABD'deki okuldan alacaginiz mali yardim ise 3 turdedir:

1) FELLOWSHIP: Karsiliksiz burs. "Senin burda okuman bizi mutlu eder, gel buyur" anlamina gelir.
Ancak bol parali (dogal olarak gayet iyi) okullar bu parayi 10000 mil oteden gelen birine
dokebilir, yani not ortalamaniz 3.9 falan olmali. Tabii bu bile yetmeyebilir. (3.9'dan ote
bir koy tabi ki var, yani cok isterseniz o ortalamaya ragmen kendinize berbat bir imaj
yapabilirsiniz. Butun dunya ile yaristiginizi (ehe!) ve ODTU'yu bir iki okul haricinde
KIMSENIN tanimadigini unutmayin.)

2) RESEARCH ASSISTANTSHIP (RA): Karsilikli. Haftada 20 saat kadar falanca prof'a arastirmasinda
yardim edersiniz. Prof'lar icin zor karardir. 10000 mil oteden gelen birine kendi isinin bir
kismini emanet etmek durumundadir. O yuzden "genelde" ilk sene vermezler. Tabi not ortalamaniz
o okul icin (sectiginiz okula gore degistiginden) yuksekse neden olmasin. Ilk 30'daki okullar
icin 3.6 ortalama bence minimum. 30-50 arasi icin 3.3 bence minimum. Siz daha dusuk bir
ortalamayla RA kaparsaniz bu dedigim yerlerden tebrikler. sonucta benden bir donem once bu
"application frenzy"i yasamis birinin tavsiyelerinden yola cikarak (kendisine mutesekkirim)
ondan daha dusuk ortalamayla onunkinden daha iyi bir yere gidiyorum. Siz de benden daha
iyi performans gosterebilirsiniz. Sonra bu metni update edersiniz sonraki kusaklar icin.

3) TEACHING ASSISTANTSHIP (TA): Karsilikli. Haftada 20 saat kadar falanca undergrad dersin
asistani olacaksiniz. Genelde kulaga RA'e gore cok itici gelir. Ama genelde ilk sene
ogrencilerinin alabilecegi financial aid budur. Ayrica eger size Stanford'dan TA, Purdue'dan
(az daha kotu) RA gelirse hic dusunmeden Stanford'a gidin. Cunku eger iyiyseniz seneye
RA olursunuz. Ayrica ilk sene RA olmaniz hep RA olacaksiniz anlamina da gelmez, sizden daha
iyi biri cikar o yuzden seneye TA olmak durumunda kalirsiniz. O yuzden TA olayini kabullenin,
en azindan RA'e kafayi takmayin. (Ben takmisimdir; bir hatamdir) Bazi okullar TA olabilmeniz
icin "Test of Spoken English" (TSE)'den 50/60 almanizi isterler. O yuzden dikkatlice okuyun
basvuru formlarini. Sinavlar bolumunde konuyla ilgili genis (ve "only") bilgi bulabilirsiniz.

Butun bu financial aid'ler ayrica sizin 3.5 ve uzeri GPA tutturmanizi, iyi asistan olmanizi
falan gerektirir; yoksa cart diye kesebilirler. (3.5 GPA olayinda, graduate study'de notlarin
biraz "bol keseden" dagitildigini hatirlatayim. Equivalent olarak PhD basvuru minimum GPA'de
3.5'tur.)

Maddi konulari anladiktan sonra oncelikle ABD'de hangi okullarin oldugunu ogrenmeliyiz. US
News adli bir dergi var ki, senede bir kez yayinlanir ve ABD'deki butun okullari her
yonden bayagi bir eseler. Ben "arastirmami" http://www.usnews.com'dan cektigim "Top 50 in
engineering" listesine dayandirmistim. Liste disindan bir okula da basvurmustum ancak sunu
soylemeliyim ki (danistigim insanlara dayanarak) o liste "buyuk olcude" dogrudur.

Ilk adim sudur: size olsa olsa TA verebilecek okul (bir ihtimal verirler, sevindirik olursunuz)
ile rahat rahat RA verebilecek (bosta kalmayin) okul "range"ini belirlemek.

Bu cok zor istir, sonucta ben bu sene tekrar denesem bu isi yine atmasyon olur. Emin
olamadiginiz yerlerde range'i biraz acin. Yukarida RA bolumunde birseyler soyledim, daha genel
soylersem:

4.00 - 3.80 arasi: MIT dahil heryerden kabul gelebilir (bu arada en zor kabul veren yer MIT
DE?ILDIR). Ilk 10'dan RA beklenebilir. Ideali 10-20 arasidir. 30'a kadar inilmesi cok faydali
olur.
(Bu arada kabul olayini Tubitak bursuyla falan giderseniz diye soyledim. Yoksa financial aid'siz
kabullerle ilgilenmiyoruz.)

3.80 - 3.60 arasi: Ideali 20-30 arasi RA/TA (sans meselesi). Ilk 10'dan kabul alabilir.
40'lara kadar inse iyi olur.

3.60 - 3.40 arasi: Ideali 30 asagisi RA/TA. Daha yukaridan ne gelebilecegi kisiye cok baglidir.
50'ye kadar inilse iyi olur.

3.40 - 3.20 arasi: Benim bolge. 20-30 arasi kabul alabilir (Ben 14 ve 18'den kabul aldim
mesela ama.) Ancak ideali 40 ve asagisi RA/TA (ayniyle vakidir. 44'e TA'yim, baska bir
arkadas da 50'ye TA). Liste ona yetmez, liste disi da okullar yazilsin.

3.20 - 3.00 arasi: Muamma. Genelde 40 yukarisi dusunmemek lazim, benim donemim vuku bulanlar
hep liste disi. En zor secim. Liste disi okullarda dikkatli olun.

Tabi bunlar cok yuvarlak rakamlar. Mesela 3.6'lik bir arkadas 40'li okullardan reddedildi,
ve liste disi okula RA gitti. 3.8'lik bir arkadas liste disi bir okula RA gitti. Tersi
pek olmasa da (yani 3.2'ligin 15'e RA gitmesi gibi), yaptiginiz IMAJ cok muhim.

Tabi bu olayin sadece GPA'e baktigini dusunmek cok yanlis olur. Diger kriterler soyle:

GRE SONUCUNUZ: Bayagi etkili. Bazi okullar basvurularda bir minimum GRE total veya
GRE'nin verbal + quantitative total isterler. Herkes bu sinava girdigi icin, eger kotu
bir GRE sonucunuz varsa 3.7 ortalamaya ragmen  guvenilir gozukmeyebilirsiniz. Analytic
bolumunden 770 (cok yuksek) alan bir arkadas HIC VLSI gormemis olmasina ragmen 14'den
kismi bir VLSI RA aldi. Ona guvenmelerinin tek nedeni yuksek analytic skoru idi. Ancak
genelde analytic kismi en umursanmayan kisimdir. En onemlisi quantitative ve verbal'dir.

STATEMENT OF PURPOSE: Isletme master'ina basvuranlar sayfalar dolusu essay'ler yazarlar
birtakim konularda, bizse sadece bunu yazariz. Bir A4 dolusu neden graduate study yapmak
istediginizi, bitince ne yapmak istediginizi, bugune kadar birseyler yaptiysaniz onlari,
bu ise ilginizi ve ciddiyetinizi ve size asistanlik vermeleri icin onlara dayanak noktasi
saglayacak herseyi yazdiginiz kagit parcasi. Dogal olarak direk sizin sozleriniz oldugu icin
IMAJ'inizin en onemli parcasi. Taktikler kisminda nasil yazacaginizi bulabilirsiniz.

REFERANSLAR: Genelde uc tane size ders vermis hocalardan (ya da biryerde part-time calistiysaniz
ordan da) alacaginiz kapali zarf kagitlar. Genelde basvuru formu icerisinde bunlar bulunur,
klasik sorular icerir, yani "bu ogrenciyi ne kadar taniyorsunuz, ne dersi verdiniz ona, top
% kaca girdi, calismasi nasildir, falanca yetenegi (mesela communication, self-reliance,
writing, etc.) nasildir, vs." gibi sorular vardir. Bazilarinda yarim sayfa kadar da "burada
onun hakkinda isterseniz biraz daha dokturun" gibi bir bolum vardir. Bazi okullarda ise
form yoktur, hocalarin bir kagida kafalarina gore yazmalari beklenir. Akademik/Profesyonel
bir insanin sizi degerlendirisi, dogal olarak gayet onemli bir etkendir. Taktikler kismini
dikkatle okuyun.

7. SINAVLAR

TOEFL: Test of English as a Foreign Language. Uc testten olusur. Su aralar bilgisayarla verilmeye
baslaniyor. Listening comprehension: 50 kadar test sorusu. Once sorunun okunusunu, sonra
soruyu olusturan diyalogu duyarsiniz (hicbir yere not alamazsiniz, konusmayi kafada tutmak
durumundasiniz, pek uzun degil zaten), sonra dogru sikki secersiniz. Structure and
Written Expression: gramer, basit. Reading comprehension: okuma, basit. Yani ben
basit falan diyorum ama tabi olay size bagli. Bu uc bolumden 67 (galiba. 66 da olabilir)
uzerinden 3 ayri not alirsiniz, sonra ortalama skorunuz hesaplanir. Bu sinav yilda muhtelif
defalar cuma ve cumartesi gunleri verilir. Bazi tarihlerde "Test of Written English (TWE)"yi
de kapsar. TWE gerekli degildir. Ancak girmisken bir-bir bucuk sayfalik bir essay yazarsiniz.
6 uzerinden not alirsiniz. Information bulletin'i 3. siniflar en kisa zamanda Turk
Amerikan Dernegi (Cinnah No 20) veya Fulbright (Sehit Ersan Cad., Cankaya Caddesi ile Ataturk
Bulvarinin kesistigi yere yakin)'dan alsinlar. Zor bir sinav degildir. Okullarin degisik
degisik minimumlari vardir (550,575 veya 600). Siz 600 yukarisi alirsaniz cok iyi olur.
Kursa falan ihtiyaci olan arkadaslar gitseler iyi olur.

GRE: Graduate Record Examinations. Isletme master'i icin ise GMAT'a (daha pahali ehe)
gireceksiniz. Simdi bu sinav bilgisayarla veriliyor. Uc bolum var:

Quantitative: OSS matematik tarzi bile degil. Bulletinde gordugunuz sorular yeterince
acikliyor olayi. Bu arada, soru tipleri "ayni" kalir unutmayin. Yani bulletin'de gordugunuz
"Column A-Column B" turu soru aynen sinavda gelir. Galiba "sorularda cesitlilik" yaratsalar,
"tecrube" faktorundeki oynamaya engel olamazlar, standardizasyon icin herkesin "ayni tecrubeye"
sahip olmasina calisiyorlar. (Son cumlemi anlamasaniz da olur, pek iyi ifade edememis
olabilirim.)760 herkes alir, 800'u kendinize reva gormelisiniz.

Verbal:Verbal kaziktir ve bir yabanci ogrenciden tas catlasa 450 falan beklenmelidir (Amerikan
ogrencilerin ortalama 480 sanirim). Okullarin bircogu verbal minimum olarak 500'den falan
bahsederler. Kulak asmayin. 350 alan bir arkadasim Stanford'a gidiyor. Sanirim Hintli ve
Cinliler (Chinese University of Hong Kong agirlikli) verbal'da bayagi iyi skor yapiyorlar. En
azindan 320'i gecin ve ne kadar yuksek o kadar iyidir. Benim 400 idi. Ancak sunu belirteyim ki,
verbal'a calismak imkansiz. Yani puanimi 400'den 450'ye cekmek icin sanirim 600-700 arasi
kelime (genelde kavram isimleri, yani gunluk hayatta ise yaramayanlar) ezberlemem ve bir
hafta reading calismam falan gerekirdi. Bulletin'i okuyunca zaten gorursunuz.

Analytic: Zeka oyunlari. Bulletin'e bakin, eger o tur sorulari "Bilim-Teknik'te de benzer
sorular vardi, ben cozerdim vs." diyip makul bir zaman icinde cozebiliyorsaniz iyi. Ben oyle
yapmazdim, o yuzden gayet ufak bir GRE hazirlik kitabi aldim, 20-30 soru cozunce bu
isi kagit-kalemle cozmenin teknigini cakarsiniz, biraz alisirsiniz. Cunku
alisik olmayan insanlar bu tur sorularda resmen "cuvallayabilirler". Ama gidip devasa
GRE kitaplari almaniza gerek yok diye dusunuyorum. Bence 720 alabilirsiniz. Cin arkadaslarimiz
ise 780'lere kadar gidebilir. Sakin 650'nin altina dusmeyin.

Sinavin verilisi: Bulletin'de de yazdigi gibi, bilgisayarla. Turk Amerikan Dernegi'nin
alt katindaki odada ayni anda uc kisi giriyor. Toplam 4 saat kadar suruyor hadise. "4"
bolum geliyor karsiniza (biri "experimental" ve digerlerinden aliyorsunuz notlarinizi;
fakat iki defa gelen bolumun hangisi experimental bilemiyorsunuz). Bir de essay yazabileceginiz
bir konu geliyor, guzel yazarsaniz 200 dolar veriyorlarmis; dokturun bos gitmesin ancak
konular cok ucubik oluyor. Bilgisayar sadece sik secmenizde ise yaramiyor. Sorular zorluk
derecesine gore hafizasinda bulunuyor ve siz soru cozdukce daha zoru geliyor. Bu olay
analytic bolumunde beyninizin bulanmasina neden olabiliyor. O yuzden analytic'in
yetismemesi ve son 5 sorunun falan 5'er saniye icinde atilmasi dogal bir olaydir;
paniklemeyin. Sinav biter bitmez sinav sonucunuz ekrana geliyor. Gecmis olsun.

Sinavin burokrasisi: ben kredi kartim oldugu icin faksla basvurdum ancak bekle Allah bekle.
 Benden sonra basvuran arkadaslar benden once girdiler. Telefon acmislar meger. Ben de
telefon ettim CITO/Sylvan'a. Dusmesi icin bayagi kasiyorsunuz. Sonra ordaki elemana
sinav rezervasyonu yaptiriyorsunuz. Ayni olayi mektupla basvuran (yani banka ceki gonderen)
arkadasim da yapti. Sinav rezervasyonunu falan yaptirdik sinava girdik ciktik bir ay
sonra ikimize birden "siz sinav ucreti odememissiniz, odeyin yav" diye mektup geldi.
Hadi arkadasimin cekini kaybetmis olsunlar (-ki o zaman gerzekler), ben faksla basvurdugumdan
kredi karti numarasi formun uzerinde yazili ceksenize parayi yahu. Tekrar CITO'yu aradim
oradan da Amerika'yi arayin dediler. Aradim (inanilmaz zor dusuyor) ve ordaki salak
kadina faksla tekrar kredi karti numarasi verdim ve olayi hallettim. Fakat arkadasim
icin tekrar banka ceki yaptirmak yemedi. Adam odemedi parayi. Isin tuhafi, CITO, GRE
sonuclarini "ya bu adam daha parasini odememis" falan demeden o "request" ettikce (tabi
request parasini vererek) butun okullara forward etti. Arkadasim sonra banka cekini
iptal ettirip parasini geri aldi, yani bal eseri forward paralari haric GRE belese geldi
ona. Bu isi telefonla halleden diger arkadaslarim boyle sorunlar yasamadilar.
Ayrica, sinava girerken "imzali" kimlik gerekiyor. Yani ehliyeti veya pasaportu olmayan
arkadaslar (benim gibi) noterden imza sirkuleri midir neyse ondan yanlarinda goturmelidirler.

TSE: Test of Spoken English. Bazi okullar, TA olabilmeniz icin 50/60 score isterler. Bu sinava
giren adam "inanilmaz" azdir. Benden baska giren yoktu benim donemimde. Ben de girmek icin
Istanbul'a gittim (Ankara'da da vardi ancak tarihi gec idi benim icin), orada sinav bilet
numaram "0001"di. Anlayin yani. ODTU'de Ingilizce bolum baskani felan ile konustum ama
o da bir numara bilmiyordu sinav hakkinda. Turk Amerikan Derneginde ise sadece oranin
baskani Barbara Hanim birkac kez o sinavda gozetmenlik etmis, fakat kimin kac puan aldigini
falan bimiyordu. Yani bu konuda yorum yapabilecek nadir insanlardanim.
Bulletin'de goreceginiz sorular tip olarak "aynen" gelir. Yani adres tarifi ve "sunu anons"
edin turu soruya hazirlikli olmaniz avantajinizadir. Harbi salak konularda sorular da geliyor;
lafebesi olmak yararinizadir. Genel olarak, bu adam "fundamental" seyleri (adres tarifi,
olay tasviri) soyleyebiliyor mu ve gerektiginde "gevezelik" edebiliyor mu onu olcuyorlar.
20 dakika suruyor sinav ve bunu 9 dakika kadari sizin konusmaniz.
Bu sinav icin sizin kendinizi degerlendirmeniz daha onemli. Eger Ingilizce pratiginiz
iyiyse ve telaffuzunuz duzgunse bu olaya kalkisabilirsiniz. Ben TAA'da Barbara Hanim ile
konustugumda bana "Sen bayagi native gibisin. Ingiltere'de mi ogrendin?" diye sormustu
(aksanim Ingiliz). Ben 50/60 aldigima gore, demek ki harbi cok iyi bir pratik gerektiriyor
bu sinav.

8. TAKTIKLER

Genel taktik: ise mumkun oldugu kadar erken baslayin. Ornegin, okullardan 4 tanesini daha
TOEFL'a girmeden once secebilirseniz onlara score belese forwardlanir. Ayni sekilde "iyi"
hocalardan ilk siz referans alabilirsiniz. Okullara once karar verirseniz basvuru formlari
cabucak elinize gecer (veya pdf olarak Internet'ten alabiliyorsaniz bastirirsiniz) ve
hocalara teslim edersiniz. Cunku sonlara dogru (hatta ortalarda bile) hocalar bikip
isteginizi geri cevirebiliyorlar; ya da ikinci midtermler zamanina denk geliyor size gec
teslim ediyorlar. Bazi okullarin (cok basvuru alan okullarin, yani iyi okullarin) "financial
aid consideration" deadline'i 1 Ocak (hatta daha erken, eger Noel ile yilbasi arasinda uygunsuz
durumda bir cumartesi-pazar varsa daha erken yollamaniz gerekebilir) kadar erken olabiliyor.
Ayrica hocalar parti parti onlardan referans istemenize gicik olurlar; cunku mektubu yazmalari
o kadar uzun surmuyor, yani bir oturusta size 10 tane mektup yazabilirler ama aksi halde
isleri bolunuyor. Ayrica "yeter sana bu kadar yazdigim" demelerine de engel olursunuz. O
 yuzden aslinda butun okullari bir kalemde halledebilirseniz, hem hocalar hem sizin icin daha
hayirli olur (parti parti halletmek sizin acinizdan da yorucu olur.
Tabii ki AA veya BA aldiginiz bir dersin hocasina referans mektubu yazdirirsaniz iyi olur.
Butun hocalar genelde kisaca "bu ogrenci superdir" anlamina gelen secenekleri secerler.
Bizim hocalardan bazilari not ortalamanizi ve GRE sonuclarinizi da ogrenmek isteyebilirler
(bunlar iyi hocalardir ve mektuplari iyi olur). Ancak bir grup hocalar var ki onlardan pek
fayda gelecegine inanmak guc. Hele bazilari konvansiyonu (hoca yazar, hatta iki tane beyaz
kagit arasina koyar (isiga tutulsa bile ici gozukmesin diye) ve zarfa koyar yapistirir ve
yapistirdigi yeri "across" imzalar; zarfin on yuzune sol ust koseye Title ve ismini yazar)
tamamen terkederek "sen yaz ben imzalarim" tarzi tekliflerde bulunur. Bu hocanin tembelligine
dalalettir ve bana kalirsa kotu bir durumdur. Cunku hayatinda referans mektubu gormemis
bir ogrencinin kendi hakkinda referans yazmasi cok zordur (hayir uzun birsey falan degil,
yarim sayfa kadar ama ben sahsen yazamam; akademik uslup felan meselesi). Bu yuzden referans
verecek hocanin secimi iyi yapilmalidir. Ingilizcesi iyi olmalidir. Ayrica size ders verdigi
halde (normalde) sizi pek tanimiyordur. O yuzden (yalakalik yapin demiyorum) referans isterken
kibar guzel guzel konusun, onu sikistirmamaya dikkat edin (rica minnet dengesini unutmayin)
ve iyi intiba birakin (test: eger hoca yetistiremedigi icin size "cok pardon" falan diyor
hatta mazretler sunuyorsa bu iyiye isarettir; onun yuzunden UPS ile gondermek zorunda kalsaniz
bile "hic onemli degil, siz ne zaman yazabilirseniz vs." deyin boylece puan kazanirsiniz ve
hoca bundan mektubunda bahsederse ("sahsen tanirim, kibardir, iyi cocuktur" vs. seklinde)
"mukemmel" olur.) Referans mektubu formlari genelde hocalarin direkt okula postalamasi seklinde
olur; onemli degil, hocalar size versin siz basvuru formuyla beraber hepsini postalarsiniz.
Bazen referans mektuplari bolume, diger materyal "admissions office"e gider. Iki
paket hazirlamaniz gerekebilir. Ankara'dan normal posta ortalama 10 gun, en gec 15 gun
icinde falan Amerika'da olur. Oradan buraya 8 gunde geldigi bile olur ve genelde pazartesi
gunleri gelir. Eger hocalardan biri kallavi bir "Title"a sahipse bu iyi
birseydir (bolum baskani, baskan yardimcisi vs.) ve bu title'i basvuru formunu
doldururken "referans verenin title'i" bolumune muhakka sokusturun (aslinda mektubun
icinde hoca yazmistir zaten ancak gozlerinden kacmamasini garantiye alin; bazi applicationlar
admissions office'de sekreterler tarafindan bile elenebilir bunu unutmayin). Bir de
"waiver" meselesi var. Amerikan kanunlarina gore siz bu referanslari sonradan inceleme
hakkina sahipmissiniz. Bu hakkinizdan vazgectiginize dair kagit parcasi waiver. (Test:
bir hoca referansi icin sizden waiver istiyorsa bu iyi hoca anlamina gelir). "Waive"
edin gitsin.
Statement of Purpose apayri bir olaydir. Simdi bu mektupta mumkun oldugu kadar kendinden emin
hava birakin; alcakgonullu olmanin yeri degil. Hangi dersten ne not almis olursaniz olun,
herseyi gayet iyi ogrendiniz bunu unutmayin. HICBIRSEYDEN sikayet etmeyin (yani bu dersler beni
baydi, ben dogru durust seyler ogrenmek istiyorum falan demeyin). Gelecekte universitede veya
endustride arastirma yapmak istiyorum deyin ve ustune basin. Yaz stajlari sirasinda birseyler
yaptiysaniz (proje felan) sanki NASA icin shuttle dizayn etmiscesine ciddi bir uslupla
ancak olayi abartmadan anlatin. Bence falanca alan ilerde cok muhim olacak ben o yuzden onu
okuyacagim deyin vizyon sahibi gozukun. Kafanizi kesseler hoca olmayacaksaniz bile
"bitirince universitede hoca olmak ilginc olabilir" deyin. ASLA Amerika'ya yerlesmekten
falan bahsetmeyin. Bu kagidin size asistanlik verilmesinde "cok cok etkili" olacagini
unutmayin. Bu sebeple, yeterince paraniz olmadigi icin "financial aid"e ihtiyaciniz oldugundan
bahsedin. Kesinlikle anadili ingilizce olan birine, olmazsa Amerika'da falan kalmis calismis
birine kontrol ettirin (gramer dogru olsa da edebiyat parcaladiginizi unutmayin; garip laflar
garip anlamlara gelebilir. Kafa bulandirmayan tarzda bir mektup olmali. Mesela su cumledeki
yanlisi bulun: David has sent me.) Bir A4'u gecerseniz uzun olur. Ama kisa da olmasin.
450-500 kelime arasi iyidir.

Kredi karti edinseniz iyi olur. Boylece hem TOEFL, GRE basvuru ve forwardlamalarinda,
hem de okul basvurularinda bankalara banka ceki masrafi vermekten kurtulursunuz; hem de
kredi karti hesap ekstrenizden parayi ne zaman cektiklerinden basvurunun ne zaman ellerine
gectigini falan ogrenirsiniz. Bazi okullar Internet uzerinden once GRE score'unuzu falan
ogrenirler sonra size application package yollarlar (pre-screening), o yuzden okullarin
site'larini dolasin. Hatta bazi okullar basvuruyu Internet uzerinden falan yaptirirlar
(referanslar, ucret ve transcriptler haric; onlari postaliyorsunuz. Transcriptlerin resmi
kopya olmasi lazim bu arada).

Affidavit of Financial Support: Bu paraniz olduguna dair bir kagittir. Application package
ile gelir. Burs (TEV, Tubitak etc.) aliyorsaniz yetkili kisi orayi imzalar. Kendi paraniz
varsa banka yetkilisi falan imzalar. Bizim paramiz filan yok, asisitanlik bekliyorsak,
o formun uzerine "relying solely on financial aid from university" diye yazin ve gonderin.
Size kabul "provisional" gelecektir. Sizden paraniz olduguna dair kagit isterler.
Asistanlik/fellowship falan almissaniz onun gerekli kismini geri yollarsiniz. Yoksa kibarlik
edip "ben gelmiyorum" derseniz onlar icin iyi olur; yerinize baskasini admit ederler.
Imkani varsa admissionunuzu erteleyebilirsiniz (Deferral. en fazla bir sene; seneye
tekrar basvurmus gibi olursunuz, TOEFL, GRE falan gerekmez. Dosyaniz acik durur.
Financial aid icin tekrar consider edilmek istediginizi belirtin. Bana off-list bir
okul "hayir ertelemiycez seninkini" dedi. Cok iyi bir okul (14) "tamam seni tekrar
degerlendirecez seneye" dedi. Iyi bir okul (18) ise sonraki seneye "admission" verdi!).
Ama bu islerde vakit bol oldugundan aceleye getirmeyin, temmuza kadar falan pat
diye biryerden asistanlik cikabilir.

April 15 meselesi: April 15'den once kabul ettiginiz financial aid'den okula "ben gelmiyorum"
diyerek rahat rahat April 15'e kadar vazgecebilirsiniz. Fakat April 15'den sonra kabul
ettiginiz bir support'u reddetmek icin okuldan "release" istemeniz ve almaniz gerekir.
Aksi takdirde diger okuldan kabul ettiginiz support'u alamazsiniz ve mecburen
eskisine gidersiniz. Bu butun okullarin imzaladigi bir anlasmadir.